არის თუ არა AI ინდუსტრია ბუშტი? ამის ზუსტად თქმა ვერავინ შეძლებს — ბუშტების დამტკიცება ჩვეულებრივ მხოლოდ რეტროსპექტულად ხერხდება, მას შემდეგ, რაც ფასები უკვე ჩამოინგრა. მაგრამ თავად დებატები კონკრეტულია. ეკონომისტები, ინვესტორები და თვით ცენტრალური ბანკებიც კი კონკრეტულ ციფრებზე უთითებენ და არა უბრალო ეჭვზე, როცა ამტკიცებენ, რომ ის, რასაც დღეს „AI ბუშტს“ უწოდებენ, აღწერს რეალურ განსხვავებას AI-ის შეფასებებსა და იმას შორის, რასაც ეს ტექნოლოგია დღეს რეალურად გამოიმუშავებს.
რას ნიშნავს სინამდვილეში „ბუშტი“
ეკონომიკური ბუშტი არის პერიოდი, როცა აქტივების ფასები საგრძნობლად აღემატება იმას, რისი ღირებულებაც ბიზნესს რეალურად შეიძლება ჰქონდეს — ჩვეულებრივ, ამას იაფი კრედიტი და რწმენა განაპირობებს, რომ ვინმე სხვა მოგვიანებით კიდევ უფრო მეტს გადაიხდის. ბუშტის არსებობა არ ნიშნავს, რომ ტექნოლოგია ყალბი ან უსარგებლოა — 1990-იანების ბოლოს დოტ-კომ ბუშტი სწორედ ინტერნეტის გარშემო გაიბერა, რომელიც რეალური იყო და ეკონომიკა ნამდვილად შეცვალა, თუმცა 2000-2002 წლებში მისმა გასკდომამ მაინც დაახლოებით 5 ტრილიონი დოლარის ღირებულება წაშალა საფონდო ბირჟებზე. ტექნოლოგიის ნამდვილობა და მისი დღევანდელი ფასის მდგრადობა ორი განსხვავებული საკითხია — და AI-ის შესახებ დებატები სწორედ ამ ორის გამიჯვნაზეა დამოკიდებული.
არგუმენტი იმისა, რომ AI-ის ხარჯებმა შემოსავალს გაუსწრო
ბუშტის არსებობის ყველაზე კონკრეტული არგუმენტი ხარჯვასა და შემოსავალს შორის სხვაობაა. უმსხვილესი ტექნოლოგიური კომპანიები წელიწადში რამდენიმე ასეულ მილიარდ დოლარს ხარჯავენ AI კაპექსზე — მონაცემთა ცენტრებზე, ჩიპებსა და ელექტროენერგიაზე, რაც AI მოდელების მუშაობისთვისაა საჭირო — მაშინ, როცა ის, რასაც მომხმარებლები რეალურად იხდიან AI პროდუქტებზე, საგრძნობლად ჩამორჩება ამ ხარჯებს. Sequoia Capital-ის პარტნიორმა დევიდ კანმა ეს ჩარჩო პოპულარული გახადა ფართოდ წაკითხულ ესეში, სადაც დასვა კითხვა, ვინ დაფარავს ბოლოს ინდუსტრიის ამ „ანგარიშს“ — მისი შეფასებით, ინფრასტრუქტურულ ხარჯებსა და გამოწერებიდან და API-დან მოსალოდნელ რეალისტურ შემოსავალს შორის სხვაობა ასეულობით მილიარდ დოლარს შეადგენს.
ამასთან დაკავშირებული პრობლემაა წრებრუნვითი დაფინანსება: ჩიპების მწარმოებლები და ღრუბლოვანი სერვისების პროვაიდერები პირდაპირ დებენ ინვესტიციებს სტარტაპებში, რომლებიც შემდეგ სწორედ ამ ფულს ხარჯავენ იმავე ინვესტორის ჩიპების ან ღრუბლოვანი სიმძლავრის შესაძენად. კრიტიკოსების აზრით, ასეთი გარიგებები მოთხოვნას რეალურზე უფრო დიდად და დამოუკიდებლად წარმოაჩენს, რადგან ერთი და იმავე დოლარი ფაქტობრივად ორჯერ იცვლის მფლობელს — იხილეთ ჩვენი მასალა იმის შესახებ, თუ როგორ მუშაობს წრებრუნვითი AI დაფინანსება.
საწინააღმდეგო არგუმენტი
ყველა სერიოზული ანალიტიკოსი როდი თანხმდება, რომ ბუშტი იბერება. Goldman Sachs-ის მკვლევრები, დოტ-კომ ეპოქასთან პარალელების აწონ-დაწონვისას, ამტკიცებენ, რომ დღევანდელი წამყვანი AI კომპანიები — უამრავი წარუმატებელი დოტ-კომისგან განსხვავებით — რეალურ და მზარდ მოგებას აჩვენებენ, და დღევანდელი შეფასებები, თუმცა მაღალია, ჯერ კიდევ ისე არ არის ბიზნესის ფუნდამენტურ მაჩვენებლებს მოწყვეტილი, როგორც ეს 1999-2000 წლებში ინტერნეტ-კომპანიების აქციებთან იყო. ამ ხედვით, AI კაპექსის მაღალი მოცულობა ასახავს არა სუფთა სპეკულაციას, არამედ სიმძლავრის რეალურ დეფიციტს, ხოლო ხარჯები კონცენტრირებულია რამდენიმე მაღალმომგებიან კომპანიაში და არა გაფანტულია ათასობით დაუმტკიცებელ სტარტაპზე, როგორც წინა ჯერზე იყო.
როგორ გამოიყურებოდა „გასკდომა“ სინამდვილეში
ვინაიდან დღევანდელი AI-ის მშენებლობის დიდი ნაწილი ნასესხები ფულით ფინანსდება და არა ხელზე არსებული ნაღდი ფულით, ინსტიტუციები, რომლებიც ყველაზე მეტად ბუშტის საკითხზე არიან ფოკუსირებული — მათ შორის საერთაშორისო ანგარიშსწორებათა ბანკი (BIS) და, ცნობით, აშშ-ის ფინანსთა სამინისტროც — თავის შიდა ანალიზში — ნაკლებად აქციების ფასებზე, უფრო ვალზე წუხან. მათი შიში იმაშია, რომ AI-ის მკვეთრმა შენელებამ შეიძლება არა მხოლოდ ტექ-კომპანიების აქციების ქაღალდზე არსებული მოგება წაშალოს, არამედ დაძაბოს ბანკებიც, კერძო საკრედიტო ფონდებიც და კომუნალური კომპანიებიც, რომლებმაც მონაცემთა ცენტრები იმ ვარაუდით დააფინანსეს, რომ AI-ზე მოთხოვნა განუწყვეტლივ გაიზრდებოდა. ამ ხედვით, „გასკდომა“ არა იმდენად ერთჯერად კრახს ჰგავს, რამდენადაც ჯაჭვურ რეაქციას: AI-ის შემოსავლების პროგნოზების ვარდნას, მონაცემთა ცენტრების პროექტების გაჩერებას და ზარალს, რომელიც მათ დამფინანსებელ საკრედიტო ბაზრებზეც აისახება.
სიახლეებში
დღევანდელი მეგა-გარიგებები ზუსტად იმაზეა, რაზეც ბუშტის დებატებია: Nvidia-სა და SK Group-ის 500-მილიარდიან AI ინფრასტრუქტურულ პარტნიორობას უზარმაზარი კაპიტალი გააქვს ბრუნვაში მანამ, სანამ ცხადი გახდება, რამდენად გადაიხდის ბაზარი რეალურად ამ სიმძლავრის გამოსაყენებლად.