ღონისძიების ორგანიზატორის, „ციფრული ჰუმანიტარიის აკადემია — საქართველოს", ცნობით, 1–6 სექტემბერს თბილისში, საქართველოში, გამართულმა საერთაშორისო კონფერენციამ შეკრიბა ლინგვისტები და კომპიუტერული მეცნიერები იმის განსახილველად, თუ როგორ შეუძლია ხელოვნურ ინტელექტს დაეხმაროს მეცნიერებს ქვეყნის უძველესი ხელნაწერებიდან დაკარგული ტექსტის აღდგენაში.
კონფერენცია, სახელწოდებით „ხელოვნური ინტელექტი და თანამედროვე მეთოდები და ტექნოლოგიები ქართული ხელნაწერების ციფრული დამუშავებისთვის", ძირითადად პალიმფსესტებზე იყო ორიენტირებული — ხელნაწერებზე, რომელთა თავდაპირველი ტექსტი საუკუნეების წინ იყო გადაფხეკილი პერგამენტის ხელახლა გამოსაყენებლად და შემდგომი ფენების ქვეშ მხოლოდ მკრთალი კვალი შემორჩა. ამ კვალის ამოკითხვა ტრადიციულად ფილოლოგების მრავალწლიან, ხელით შესრულებულ სამუშაოს მოითხოვდა.
წარმოდგენილი კვლევის დიდი ნაწილი ეყრდნობა DeLiCaTe-ს — ევროპის კვლევის საბჭოს (ERC) მიერ დაფინანსებულ ხუთწლიან პროექტს ჰამბურგის უნივერსიტეტში, რომელსაც ხელმძღვანელობს ფილოლოგი იოსტ გიპერტი, თბილისის კონფერენციის ერთ-ერთი მთავარი მომხსენებელი. პროექტის მკვლევრები აერთიანებენ მრავალსპექტრულ გამოსახვას — ხელნაწერების გადაღებას თვალისთვის უხილავ სინათლის ტალღის სიგრძეებზე — გენერაციულ AI მოდელებთან, რომლებიც გაწვრთნილია გამქრალი ან ერთმანეთზე გადაფარული ტექსტის ფენების აღსადგენად. მიღებული წაკითხვები, მკვლევართა თქმით, ნედლ მრავალსპექტრულ სკანებზე უფრო ნათელია. მეთოდი კონკრეტულად ქართულ და სომხურ პალიმფსესტებზეა მორგებული, მათ შორის კავკასიაში წერა-კითხვის ფართო ისტორიასთან დაკავშირებულ მასალაზეც.
თბილისის კონფერენციას თავმჯდომარეობდა პროფესორი მანანა თანდაშვილი ფრანკფურტის გოეთეს უნივერსიტეტიდან, ხოლო პროექტს ხელმძღვანელობდა დოქტორი მარიამ ქამარაული. კონფერენცია დააფინანსა შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნულმა სამეცნიერო ფონდმა. სხვა მთავარ მომხსენებელთა შორის იყვნენ ლადო ჭანტურია და ზვიად გაბისონია. ორგანიზატორებმა ღონისძიების მასშტაბი შეგნებულად მცირე შეინარჩუნეს: მონაწილეთა რაოდენობა შემოიფარგლა 20 კაცით, რომლებიც წინასწარ წარმოდგენილი აბსტრაქტების საფუძველზე შეირჩნენ — რაც მას საჯარო ღონისძიების ნაცვლად აქტიური მკვლევრების სამუშაო შეხვედრად აქცევდა.
სესიები ასევე მოიცავდა ქართული ენისთვის დამახასიათებელ სხვა AI გამოწვევებს, მათ შორის სიძულვილის ენის ავტომატურ ამოცნობას, მანქანური და ადამიანური თარგმანის ხარისხის შედარებას და ქართული ტექსტების სტილისტურ კომპიუტერულ ანალიზს — იმ სფეროში, სადაც ქართველი მკვლევრები სულ უფრო აქტიურად ეჯიბრებიან საერთაშორისო ასპარეზზე, როგორც ეს ცოტა ხნის წინ გამოჩნდა, როცა ქართველმა სტუდენტებმა ევროპის პირველ AI ოლიმპიადაზე ოთხი მედალი მოიპოვეს.
ხელნაწერებზე მუშაობა უერთდება საქართველოს კულტურულ და ბუნებრივ მემკვიდრეობასთან დაკავშირებული AI პროექტების მცირერიცხოვან, მაგრამ მზარდ სიას — მათ შორის წლის დასაწყისში შექმნილ სისტემას, რომელიც ფოტოებით ქვეყნის ძირძველი პირუტყვის ჯიშების ამოცნობას ახერხებს — რაც უფრო ფართო ტენდენციის ნაწილია: მონაცემებით მდიდარი ენებისა და სფეროებისთვის შექმნილი AI ხელსაწყოების მორგება მცირე, თუმცა ღრმა წერილობითი ტრადიციისა და შეზღუდული ციფრული რესურსების მქონე ენებზე.