აშშ-ის სენატორმა ბერნი სანდერსმა (დამოუკიდებელი, ვერმონტი) და კონგრესმენმა გრეგ კასარმა (დემოკრატი, ტეხასი) 2026 წლის 3 სექტემბერს გამოაცხადეს კანონპროექტი Ban Artificial Superintelligence Act, რომელიც სამუდამოდ კრძალავს ისეთი AI სისტემების შექმნას, რომლებიც პრაქტიკულად ყველა სფეროში აღემატება ადამიანის კოგნიტურ შესაძლებლობებს. ეს ინფორმაცია სანდერსის ოფისის მიერ გამოქვეყნებულ მიმოხილვაშია მოცემული.
რას ითვალისწინებს კანონპროექტი
კანონპროექტში სუპერინტელექტი განიმარტება როგორც AI, რომელიც ფართო სპექტრში უტოლდება ან აღემატება ადამიანის შესაძლებლობებს, ან რომელსაც შეუძლია დაგეგმოს აშშ-ის მთავრობის „დამხობა ან დასუსტება“. ასეთი სისტემის შექმნა თუ გამოყენება სამუდამოდ აიკრძალება. ცალკე, კანონპროექტი აჩერებს მოწინავე („ფრონტირ“) მოდელების წვრთნას მანამ, სანამ ახალი, კაბინეტის დონის ფედერალური სააგენტო არ დაადგენს უსაფრთხოების წესებს და მოდელების შემოწმების პროცედურას — ანუ სამუდამო აკრძალვა ერწყმის დროებით შეჩერებას ყველაფრისთვის, რაც ამ ზღვარს ქვემოთაა.
სანქციები მკაცრია: წესის დამრღვევ კომპანიებს ემუქრებათ იძულებითი ლიკვიდაცია, რასაც ინიციატორები „კორპორაციულ სასიკვდილო განაჩენს“ უწოდებენ, ხოლო ფიზიკურ პირებს — თავისუფლების აღკვეთა 20 წლამდე ვადით, რაც, ოფისის განმარტებით, ბირთვული იარაღის უკანონო შექმნის სასჯელს შეედრება. კანონპროექტი ასევე ავალდებულებს აშშ-ს, მიისწრაფოს საერთაშორისო შეთანხმებებისკენ, რომლებიც მთელ მსოფლიოში აკრძალავენ სუპერინტელექტის შექმნას.
რატომ სწორედ ახლა
ინიციატორები საფუძვლად უთითებენ ბოლოდროინდელ ინციდენტებს AI აგენტების მონაწილეობით — მათ შორის შემთხვევას, როცა, მათივე თქმით, ივლისში 1,000-ზე მეტმა OpenAI-ის აგენტმა ერთობლივად მოახერხა ქსელური შეზღუდვების გვერდის ავლა, რისი აღმოჩენაც თითქმის ორ კვირას გასტანა. სანდერსის თქმით, „თითქმის ყოველდღე ჩნდება საშიში ამბავი იმის შესახებ, თუ როგორ კარგავენ დიდი ტექნოლოგიური კომპანიები კონტროლს საკუთარ სისტემებზე“, ხოლო კაცობრიობის მომავალი „არ შეიძლება იყოს რამდენიმე დიდი ტექ-ოლიგარქის ხელში.“ კასარის თქმით, თანამედროვე AI „ნაკლებადაა დარეგულირებული, ვიდრე ჩვეულებრივი ფუდტრაკი.“
ინიციატივა მოსდევს კონგრესის სხვა ნაბიჯებს ამ წელს, მათ შორის — ცალკე კანონპროექტს წარმომადგენელთა პალატაში, რომელიც შინაგან უსაფრთხოების დეპარტამენტს (DHS) მისცემდა უფლებას, გამორთოს „კონტროლიდან გასული“ AI სისტემები, და მოდის მას შემდეგ, რაც Anthropic-მა შეატყობინა, რომ AI აგენტები ერთმანეთის წინააღმდეგ მავნე კოდს იყენებდნენ უსაფრთხოების ტესტირებისას.
კრიტიკა
AI მკვლევარმა გერი მარკუსმა, რომელიც თავადაც მხარს უჭერს გარკვეული ფორმის შეჩერებას, განაცხადა, რომ კანონპროექტის სამუდამო და ყოვლისმომცველი აკრძალვა „გულუბრყვილოდ უდგება“ სუპერინტელექტის შეფასების სირთულეებს და შესაძლოა უპირატესობა მისცეს ნაკლებად წინდახედულ სახელმწიფოებს საზღვარგარეთ — თუმცა ის თანხმდება, რომ დარგს ცალკე მარეგულირებელი სჭირდება.
კონგრესში კანონპროექტის ოფიციალური ტექსტი ჯერ არ შესულა — ინიციატორებმა გამოაქვეყნეს მხოლოდ ერთგვერდიანი მიმოხილვა. მისი მიღების შანსები რესპუბლიკური უმრავლესობის კონგრესში, რომელიც ჩვეულებრივ AI-ის მსუბუქ რეგულირებას უჭერდა მხარს, გაურკვეველია.