საქართველოს AI სტარტაპების სცენა გლობალურ მასშტაბებთან შედარებით ჯერ კიდევ მცირეა, მაგრამ მას უკვე აქვს ერთი ცნობადი წარმატების ისტორია, მას კვებავს სახელმწიფო გრანტების მექანიზმი, ხოლო ეკოსისტემის შეფასება უცხოელი ინვესტორების ყურადღებას იზიდავს. თბილისში დაარსებულმა რამდენიმე სტარტაპმა — რომლებიც ძირითადად AI-ზე დაფუძნებულ პროგრამულ პროდუქტებს ქმნიან და არა საკუთარ საბაზისო მოდელებს ავარჯიშებენ — გაიარეს სილიკონის ველის აქსელერატორები, მოიზიდეს ინვესტიციები ადგილობრივი და საერთაშორისო ინვესტორებისგან, ერთ შემთხვევაში კი ამერიკულმა კომპანიამ შეისყიდა კიდეც. ეს სცენა უფრო ფართო ქართული ტექნოლოგიური ეკოსისტემის ნაწილია, რომელიც ანალიტიკურმა კომპანია Startup Genome-მა 2024 წლის Global Startup Ecosystem-ის ანგარიშში დაახლოებით 240 მილიონ დოლარად შეაფასა.
ვინ ქმნის AI-ს საქართველოში
ყველაზე ცნობადი სახელია Theneo — თბილისური კომპანია, რომელიც AI-ს დახმარებით ავტომატურად ქმნის API დოკუმენტაციას, ანუ საცნობარო გვერდებს, რომლებზეც დეველოპერები დაეყრდნობიან პროდუქტთან ინტეგრაციისას. Theneo 2022 წელს დააფუძნეს ანა რობაქიძემ და მარია დოლიაშვილმა — ორივეს გამოცდილება მსხვილ ამერიკულ ტექნოლოგიურ კომპანიებში აქვს. კომპანიამ გაიარა Y Combinator-ის 2022 წლის ზამთრის ნაკადი, იმავე წელს მოიგო Web Summit-ის საპრეზენტაციო კონკურსი და, საკუთარი თქმით, მისი პროდუქტით 8,000-ზე მეტი კომპანია სარგებლობს.
საქართველოს ყველაზე ცხადი AI გასვლა Pulsar AI-ია, რომელიც 2016 წელს დააფუძნეს დაჩი ჩოლაძემ და ზაალ გაჩეჩილაძემ. კომპანია ქმნიდა საუბრის AI ჩატბოტებს, რომლებიც ავტოდილერებში მომხმარებელთა კითხვებს პასუხობდნენ მანქანების შესახებ, და მოიზიდა 1.2 მილიონი დოლარი seed-დაფინანსებაში დაახლოებით 25 ინვესტორისგან — მათ შორის რამდენიმე ქართველი ანგელოზი-ინვესტორისგან, რომლებისთვისაც ეს პირველი ინვესტიცია იყო. 2021 წლის მაისში ამერიკულმა კომპანია SpinCar-მა შეისყიდა Pulsar AI ნაღდი ფულისა და აქციების კომბინირებული გარიგებით, რომლის ღირებულებაც რვანიშნა რიცხვს აღწევდა — ადგილობრივად ეს ფართოდ აღიქმება საქართველოს პირველ სტარტაპ-გასვლად. გარიგების შემდეგ Pulsar-ის გუნდი თბილისში დარჩა.
ამ ორის გარდა, რამდენიმე უფრო მცირე კომპანია მუშაობს მონათესავე მიმართულებებში — AI-ით მხარდაჭერილი დასაქმება, ფინანსური ანგარიშგების ავტომატიზაცია — თუმცა მათი უმეტესობა ჯერ კიდევ ადრეულ, pre-seed ან seed ეტაპზეა.
როგორ უჭერს მხარს სახელმწიფო სტარტაპებს
ეკოსისტემის დიდი ნაწილი GITA-ს, საქართველოს ინოვაციების და ტექნოლოგიების სააგენტოს, ეყრდნობა — ეს სახელმწიფო უწყება ეკონომიკის სამინისტროს ექვემდებარება და 2014 წელს დაარსდა. GITA მართავს თანადაფინანსების გრანტების ხაზებს, რომლებიც სტარტაპის ეტაპის მიხედვით იცვლება: მცირე გრანტები ადრეული პროტოტიპისთვის და ბევრად უფრო დიდი, ასეულობით ათას ლარამდე მისული თანხები იმ სტარტაპებისთვის, რომლებიც კერძო ინვესტიციის დამატებით მოზიდვას აპირებენ. ამასთან, სააგენტო მართავს ტექნოპარკებისა და თანამშრომლობითი სამუშაო სივრცეების ქსელს მთელი ქვეყნის მასშტაბით. Startup Genome-ის 2024 წლის ანგარიშის მიხედვით, GITA გეგმავდა 2025 წლიდან წელიწადში ოთხი სრულფასოვანი აქსელერაციის ნაკადის გაშვებას, დაახლოებით 160 სტარტაპის წლიურ მენტორობით.
მთავრობამ ხელოვნური ინტელექტი პრიორიტეტულ მიმართულებადაც დაასახელა: 2024 წელს გამოაცხადა ეროვნული AI სტრატეგია და გეგმები AI „ბრწყინვალების ცენტრების“ შესახებ, რომელთა მიზანია საუნივერსიტეტო კვლევის კომერციულ პროდუქტებად გადაქცევა.
რატომ იზიდავს ეს ინვესტორების ყურადღებას
Startup Genome-ის 2024 წლის ანგარიშმა საქართველო გამოარჩია, როგორც „ამომავალი ვარსკვლავის“ ეკოსისტემა ევროპასა და აზიას შორის გზაჯვარედინზე — აღნიშნა ცხრა მოქმედი ტექნოპარკი და მეათე, რომელიც ქუთაისში მშენებლობის პროცესშია და ქვეყნის უმსხვილესი გახდება. სწორედ ეს ინფრასტრუქტურული ზრდა, GITA-ს გრანტების ხაზთან ერთად, დიდწილად ხსნის, რატომ გაიზარდა ეკოსისტემის შეფასება მაშინაც კი, როცა გასვლების რაოდენობა ჯერ კიდევ მცირეა.
რა აკლია ჯერ კიდევ
საქართველოს AI სტარტაპებიდან თითქმის არცერთი არ ავარჯიშებს საკუთარ მოდელს — ამისთვის საჭირო გამოთვლითი სიმძლავრე და კაპიტალი ჯერ ამ მასშტაბით ხელმისაწვდომი არ არის. ამის ნაცვლად, თითქმის ყველა მათგანი პროდუქტს OpenAI-ის, Anthropic-ის ან Google-ის უცხოურ მოდელებზე აშენებს და უკვე არსებულ AI შესაძლებლობებს კონკრეტული ნიშისთვის ალაგებს. დაფინანსებაც ადრეულ ეტაპებზეა კონცენტრირებული: seed და pre-seed რაუნდები ხშირია, გვიანი ეტაპის ვენჩურული რაუნდები კი იშვიათი, და Pulsar AI-ის 2021 წლის შესყიდვა კვლავ რჩება ეკოსისტემის ყველაზე ცხად გასვლად. თბილისელი დამფუძნებლები ასევე ხშირად აღნიშნავენ მანქანური სწავლების სპეციალისტების დეფიციტს — ხარვეზს, რომელმაც საქართველოში AI-ის შესწავლის ახალი კურსებისა და პროგრამების მოთხოვნა გაზარდა.
სიახლეებში
საქართველოს ბიზნესასოციაციის კვლევამ აჩვენა, რომ ადგილობრივი კომპანიების დიდი უმრავლესობა უკვე ტესტავს ან იყენებს AI ინსტრუმენტებს — ეს იმის ნიშანია, რომ იმ პროდუქტებზე მოთხოვნა, რომლებსაც საქართველოს AI სტარტაპები ქმნიან, ადგილზეც არსებობს, თუნდაც მიმწოდებელი სტარტაპები ჯერ მცირერიცხოვანი იყოს.